صورت‌جلسه نشست قضائی

کد نشست
۱۴۰۱-۹۱۸۰

برگزار شده توسط
استان سمنان/ شهر دامغان
تاریخ برگزاری
۱۳۹۷/۰۵/۰۲

موضوع

نحوه محاسبه خسارات ناشی از بر هم خوردن نامزدی

پرسش

مردی به خواستگاری دختری می‌رود و توافقات اولیه برای ازدواج، برقرار می‌گردد، ولیکن در روز عقد و در حین مراسم، مرد از ازدواج پشیمان شده و بی‌دلیل مراسم را ترک می‌نماید. حالیه دختر دادخواستی را تحت عنوان ورود خسارات معنوی و پدر وی دادخواستی را تحت عنوان محکومیت خوانده (مرد) به پرداخت خسارات وارده ناشی از هزینه کرد ایشان بابت هزینه سالن پذیرایی و پذیرائی از میهمانان و غیره تقدیم دادگاه نموده است. بفرمایید: 1- جایگاه مطالبه خسارت معنوی نزد قانونگذار ایران به چه صورت است و اینکه آیا دختر مستحق دریافت خسارت از این باب می‌باشد؟ نحوه محاسبه خسارت چگونه است؟ 2- آیا پدر دختر از باب ادعای مطروحه مستحق دریافت خسارت می‌باشد؟


نظر هیئت عالی

با توجه به مفاد مواد 1، 2، 3 و 10 قانون مسئولیت مدنی و ماده 14 قانون آئین دادرسی کیفری و براساس قواعد فقهی لاضرر، تسبیب و ... کلیه خسارات مادی و معنوی وارد شده به اشخاص قابل جبران است و تحقق مسئولیت مدنی جبران خسارات معنوی نیز همانند زیان‌های مادی منوط به تحقق ارکان سه‌گانه (فعل زیان‌بار، وجود ضرر قابل مطالبه و رابطه علیت یا سببیت عرفی) می‌باشد. لذا در اصل لزوم جبران‌ زیان‌های معنوی اعم از ذاتی یا اکتسابی (غیر ذاتی) تردیدی نیست و اساساً منشاء و مبنای حدیث نبوی (قاعده لاضرر و لاضرار فی‌الاسلام) مبتنی بر ایراد خسارت معنوی یکی از مهاجرین (سَمُرَة بن جُنْدَب‏) به مرد انصاری است. لیکن اختلاف در شیوه‌های جبران زیان‌های معنوی است؛ بنابراین با اثبات تقصیر خوانده (احراز رابطه سببیت عرفی) بین فعل زیان‌بار و خسارت معنوی ایجاد شده، رابطه علیت و سببیت محقق شده و مسئولیت جبران خسارت بر عهده عامل ورود زیان خواهد بود. در خسارت به سرمایه‌های غیرمادی ذاتی، امکان جبران معادل مالی و پول خسارت‌ها وجود ندارد؛ لیکن در خسارت‌های معنوی غیرذاتی یا اکتسابی چون در موضوع سوال، امکان ترمیم و تدارک زیان‌های معنوی به شیوه جبران خسارت‌های مادی وجود دارد و مؤلفه‌هایی چون موقعیت و شأن خانوادگی و اجتماعی دختر، کیفیت آسیب وارده به دختر و خانواده‌اش و ... را دادگاه در نظر می‌گیرد. در پاسخ به سوال دوم؛ پدر خانواده نیز از بابت هزینه‌های صرف شده می‌تواند اقدام به طرح دعوا و مطالبه خسارت نماید.


نظر اکثریت

هیچ خسارتی نباید جبران نشده باقی بماند بحث خسارات معنوی در حقوق جهان و نظام حقوقی ما فراز و نشیب زیادی داشته است رویه خیلی به سمت جبران این خسارت نرفته است. طریقه محاسبه بسیار دشوار است گاهاً با نظر کارشناس آن را تبدیل به امور مالی می‌کنند و گاه حکم به اعاده حیثیت معنوی داده‌اند. در مورد پدر نیز قطعاً خسارات قابل مطالبه است چون ماده 1035 اشاره به «طرف دیگر» دارد که منظور دختر است و بنابراین خسارات مربوط به مغرور شدن پدر قابل مطالبه است.


نظر اقلیت

مطابق ماده 1035 قانون مدنی، نامزدی به هیچ عنوان الزامی نیست و با توجه به نص وارد اختلاف نمی‌شویم. در قانون مدنی این اصل وجود دارد که خسارت نبایست جبران نشده بماند و با علم به این موضوع ماده 1036 را حذف کرد؛ بنابراین نه خسارت مالی و نه معنوی قابل مطالبه نیست.


واژگان کلیدی
خسارات خسارت معنوی جبران خسارت جبران